Dachy Sankt Petersburga

Ocena: 0
1791

Nad Zatoką Fińską w delcie Newy leży miasto niezwykłe. Jego nazwy zmieniały się: Sankt Petersburg, na krótko Piotrogród, potem Leningrad, a obecnie znów Sankt Petersburg. Jest jednym z najwspanialszych zespołów urbanistycznych świata. Miasto, które nie mieści się w żadnych schematach.

Petersburg – jedna z ulic w zabytkowym centrum

Petersburg wygląda inaczej na mapie, inaczej na zdjęciach i starych rycinach, a jeszcze inaczej w rzeczywistości. To miasto olbrzymów, w którym mieszkają zwykli ludzie. Wszystko tu jest, jak lubią mówić Rosjanie, samo balszoje: ogromne pomniki, kolumny, mosty… i ogromne budowle z dachami ukrytymi za pięknymi attykami. Zabytkowe centrum miasta zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Fragment kompleksu Pałacu Zimowego

Attyki balustradowe tralkowe

Reglamentacja wysokości
Kiedy patrzymy na zdjęcia budynków z centrum Petersburga, wydają się one niewysokie, bo widać na nich trzy lub cztery kondygnacje z oknami. Tylko zauważmy, jakiej wysokości są te kondygnacje! Car Mikołaj I wydał ukaz, mówiący o tym, że żadna budowla nie może być wyższa od Pałacu Zimowego. Przez ponad dwa wieki obowiązywała tu ścisła reglamentacja wysokości i domy nie mogły być wyższe niż dwadzieścia trzy i pół metra, bo tyle mierzy Pałac Zimowy. Jest to wysokość ośmiu pięter w typowym współczesnym budynku wielopiętrowym! Dziś limit wysokości w Petersburgu to czterdzieści osiem metrów, ale i tak buduje się tam w odległości 9 km od historycznego centrum najwyższy budynek w Europie – Łachta Centr (Lakhta Center) o wysokości 462 m.

Jest to w zasadzie kompleks budynków o przeznaczeniu biurowo-usługowym, do którego rosyjski Gazprom przenosi właśnie swoją główną siedzibę. 

Ozdobny gzyms koronujący

Pierwszy wieżowiec Petersburga – secesyjna kamienica Singera z 1902 r

Szczegóły zwieńczenia kamienicy Singera

Pierwszy wieżowiec Petersburga
Pierwszym, który częściowo wyłamał się z ukazu cara, był Isaac Merritt Singer, legendarny właściciel fabryki bardzo popularnych na całym świecie maszyn do szycia, który w latach 1902–1904 wybudował  na Newskim Prospekcie ogromną secesyjną kamienicę z przeszkloną wieżą na rogu, zakończoną szklaną kulą. Wybronił się wtedy tłumaczeniem, że wieża ta nie ma charakteru użytkowego. Jego kamienicę nazywają dziś przewodnicy pierwszym wieżowcem Petersburga.

Pałac Zimowy – zdobienia na dachu

Attyka pełna łączona z żeliwnym płotkiem

Attyka pełna z płaskorzeźbami

Blaszane dachy o małym nachyleniu
W literaturze dotyczącej historii architektury i dachów często spotyka się twierdzenie, że w ciepłym i raczej suchym klimacie śródziemnomorskim najczęściej spotykało się (i nadal tak jest) dachy o niewielkim nachyleniu połaci. Z kolei w krajach północnej Europy nachylenie musiało być duże, aby woda deszczowa mogła być łatwo odprowadzana, podobnie jak padający czy topniejący śnieg. Tymczasem w Petersburgu to się nie sprawdza. Tu dachy spadziste spotyka się sporadycznie, natomiast całe zabytkowe centrum miasta pokryte jest dachami o niewielkim nachyleniu (tzw. antycznym). Na nowszych budynkach także spotyka się takie dachy i dachy płaskie. W zasadzie wszystkie są pokryte blachą w kolorze naturalnym lub czasami blachą malowaną w różnych kolorach (zielonym, czerwonym, niebieskim, czarnym), często dostosowanych do koloru elewacji. Podobnie jest z orynnowaniem i z kominami. Dach Pałacu Zimowego jest, podobnie jak elewacje, koloru zielonego. Ponieważ blacha jako pokrycie dachowe weszła w powszechne użycie w II poł. XVIII wieku gdy Petersburg przeżywał rozkwit, stąd zapewne wzięła się dominacja blachy jako pokrycia dachowego w historycznej części miasta.  

Attyka żeliwna

Atttyka metalowa

Nieliczne dachy o większym nachyleniu – lukarny wskazują na użytkowe poddasze

Cudowne attyki i gzymsy
Te spłaszczone dachy ukrywane są często przed okiem ludzkim za ozdobnymi gzymsami koronującymi i za wszelkiego rodzaju attykami balustradowymi, charakterystycznymi dla epoki baroku. W Petersburgu występują – głównie na pałacach i bogatych kamienicach – attyki proste w linii. Tylko niekiedy (np. na Pałacu Zimowym) przerywane są pionowymi akcentami posągów, waz, dzbanów z kwiatami itp. Rozróżnić wśród nich można kilka typów: attyki pełne, niekiedy z płaskorzeźbami, attyki ażurowe, attyki tralkowe, attyki podobne do ogrodzenia z murowanymi filarami i żeliwnymi przęsłami, attyki z przęsłami żeliwnymi, attyki z metalowych prętów.

W głębi budynek z dachem mansardowym

Cerkwia Zmartwychwstania Pańskiego i blaszane dachy okolicznych kamienic

Urozmaicenia
Na wielu budynkach nawiązujących do stylu klasycystycznego widać dachy dwuspadowe, podobnie jak na dachach zwykłych kamienic. Na dużych budynkach, często posiadających wewnętrzne dziedzińce, występują dachy czterospadowe, niekiedy przechodzące w dwuspadowe, zakończone frontonem.

Zdarzają się też kamienice, których dachy mają spore nachylenie, a po licznych lukarnach można się domyślać, że poddasza mają charakter użytkowy. Często kominy oraz orynnowanie są malowane w kolorze, w którym pomalowano także blachę.  

Na wielu kamienicach występują też dachy mansardowe, najczęściej typu łamanego, gdzie górna część ma mniejszy kąt nachylenia a dolna większy. Dzięki takiej konstrukcji zwiększają się możliwości użytkowe poddasza.

Bajeczne kopuły Cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego

Kopuły Cerkwi pokryte kolorowymi dachówkami we wzory

Dach wizytówki miasta
Na zakończenie warto zwrócić uwagę na inną, wyróżniającą się w zakresie pokryć dachowych budowlę, będącą jedną z wizytówek Petersburga. Jest ona częściowo pokryta dachówkami, w dodatku ułożonymi we wzory. Jest to Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, zwana także Cerkwią na Krwi (Spas na Krowi), która to nazwa wiąże się z historią tej świątyni. Powstała on bowiem w miejscu, gdzie w wyniku zamachu zabito cara Aleksandra II,  i jej budowa była oddaniem mu hołdu. Jest to bajecznie piękny obiekt, nawiązujący do tradycyjnej, staroruskiej architektury sakralnej. Prace budowlane były prowadzone w latach 1883–1907. Ma 81 m wysokości, a chram wieńczy pięć baśniowych, różnie rozwiązanych kopuł, pokrytych emalią jubilerską. W kopulastych pokryciach bocznych kaplic, oprócz różnorodnych wzorów wykonanych z czterech kolorów dachówki, znajduje się jeszcze dwadzieścia granitowych tablic przywołujących wydarzenia historyczne z okresu panowania Aleksandra II, wykonanych za pomocą mozaiki. Boczne zadaszenia nad wejściami mają dwuspadowe daszki pokryte czterokolorową, nietypową dachówką i każdy ma inny wzór. Jeden z daszków o nietypowym kształcie pokryty jest pozłacana blachą. Dach tej cerkwi jest tak urozmaicony w formie i wystroju, że mógłby być tematem osobnego artykułu. 

Dwa zadaszenia nad wejściami do Cerkwi na Krwi – jedno pokryte pozłacaną blachą a drugie kolorowymi dachówkami

Najwyższy budynek w Europie to Lakhta Center w Petersburgu, dokąd swoją główną siedzibę przenosi Gazprom 

Ciekawym elementem dachów Petersburga są również różnorakie kopuły oraz różnej wielkości przeszklenia i świetliki, ale o tym – następnym razem.

Opracowanie i zdjęcia 
(o ile inaczej nie wskazano): 
Elżbieta Wijas-Grocholska

Źródło: Dachy, nr 5 (233) 2019

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

Dachy - krok po kroku

Polecamy