Odsetki w transakcjach handlowych

Ocena: 0
1825
Każdy przedsiębiorca musi liczyć się z ryzykiem nieterminowego regulowania zobowiązań pieniężnych przez swoich kontrahentów. Polskie prawo przyznaje wierzycielowi wiele instrumentów mających na celu rekompensowanie potencjalnych szkód z tego tytułu, a więc również mobilizowanie kontrahentów do terminowego regulowania zobowiązań. Od 1 stycznia 2016 r. ustawodawca dokonał znaczących zmian w przepisach dotyczących odsetek, z którymi powinien zapoznać się każdy przedsiębiorca.
Zgodnie z art. 359 §1 kodeksu cywilnego (zwany dalej: kc) odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. W transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami wyróżniamy odsetki kapitałowe oraz odsetki za opóźnienie w wysokości określonej ustawowo lub uzgodnionej przez strony w umowie (odsetki umowne).

Odsetki kapitałowe
Odsetki od sumy pieniężnej zwane odsetkami kapitałowymi są formą wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału na podstawie umowy, zwyczajowo nazywane również kredytem kupieckim. Prawo do nich powstaje co do zasady przed upływem terminu płatności świadczenia głównego, a więc np. przed terminem zwrotu pożyczki. Od 1 stycznia 2016 r. uległ zmianie sposób ich obliczania. Zgodnie z art. 359 §2 kc, odsetki ustawowe równe są sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. Ich aktualna wysokość określana jest w obwieszczeniu ministra sprawiedliwości. Od 1 stycznia 2016 r. wynoszą one 5% w stosunku rocznym. Jednakże strony umowy mogą odmiennie ustalić wysokość odsetek kapitałowych (odsetki umowne), byle ich wysokość nie przekroczyła wysokości odsetek maksymalnych. W aktualnym stanie prawnym odsetki maksymalne nie mogą w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne), czyli 10% w stosunku rocznym.

Odsetki za opóźnienie
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 kc). Odsetek tych wierzyciel może więc domagać się po bezskutecznym upływie terminu zapłaty świadczenia głównego wynikającego np. z umowy. Zgodnie z art. 481 §2 kc, odsetki za opóźnienie są równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Ich aktualna wysokość określana jest w obwieszczeniu ministra sprawiedliwości. Od 1 stycznia 2016 r. wynoszą one 7% w stosunku rocznym. Strony mogą jednak przewidzieć w umowie inną wysokość odsetek na wypadek opóźnienia, jednakże ich wysokość nie może przekroczyć dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, czyli 14% w stosunku rocznym (odsetki maksymalne).

Transakcje pomiędzy przedsiębiorcami
Powyższe konstrukcje odsetek mają zastosowanie co do zasady do obrotu powszechnego, a więc zarówno pomiędzy przedsiębiorcami, jak też w transakcjach z podmiotami nieprofesjonalnymi (konsumentami). W stosunkach B2B (business to business) ustawodawca przewidział dodatkowe możliwości żądania zapłaty odsetek.

Problematyka transakcji zawieranych pomiędzy dwoma podmiotami profesjonalnymi, czyli pomiędzy przedsiębiorcami została uregulowana w ustawie z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. 2013.403), zwaną dalej „utz”. Definicja transakcji handlowych przedstawiona została w art. 4 pkt. 1 ustawy. Zgodnie z nią transakcja handlowa to taka umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony (będący co do zasady przedsiębiorcami) zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

Odsetki przed upływem terminu płatności
Zgodnie z art. 5 tej ustawy, jeżeli strony transakcji handlowej przewidziały w umowie termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych po upływie 30 dni, liczonych od dnia spełnienia swojego świadczenia i doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, do dnia zapłaty, przy czym nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Taka regulacja znajdzie zastosowanie do umów, w których termin na zapłatę za towar lub usługę został oznaczony na ponad 30 dni, np. 60 dni. Wówczas jeżeli jedna ze stron umowy spełni swoje świadczenie, a więc dostarczy towar lub zrealizuje usługę, a także dostarczy kontrahentowi fakturę lub rachunek za ich wykonanie, to ma ona prawo przed upływem terminu płatności (czyli przed upływem np. określonego w umowie terminu 60 dni) do naliczenia odsetek ustawowych wynikających z kodeksu cywilnego, a więc tzw. odsetek kapitałowych w wysokości 5% w stosunku rocznym. Odsetki te można naliczyć po upływie 30 dni od zrealizowania usługi/dostawy i doręczenia rachunku do dnia otrzymania zapłaty od kontrahenta. Okres naliczania tych odsetek nie może jednak przekroczyć terminu do spełnienia świadczenia wynikającego z umowy. Załóżmy więc, że strony umówią się, iż np. płatność za wykonanie dachu ma nastąpić w ciągu 60 dni od dnia zawarcia umowy. Jeżeli dach zostanie wykonany w drugim dniu obowiązywania umowy i w tym samym dniu wykonawca dostarczy kontrahentowi fakturę, to ma on prawo do naliczenia odsetek ustawowych za okres od 33. dnia umowy (czyli po upływie ww. 30 dni) do dnia zapłaty przez kontrahenta, ale nie dłużej niż do upływu 60. dnia od dnia zawarcia umowy.

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych
Jeżeli strony nie określiły w umowie terminu zapłaty, to wierzycielowi przysługują (bez uprzedniego wezwania kontrahenta) odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych co do zasady po upływie 30 dni od dnia spełnienia przez niego świadczenia (wykonania usługi lub dostawy towaru) do dnia zapłaty (art. 6 ust. 1 utz). Jeżeli strony przewidziały w umowie zbadanie towaru lub usługi celem potwierdzenia zgodności towaru lub usługi z umową, wówczas wspomniany termin 30–dniowy liczony jest od dnia ukończenia tego badania. Sposób określania odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych określony został w art. 4 utz. Są one równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i ośmiu punktów procentowych. Zgodnie z obwieszczeniem ministra sprawiedliwości, od 1 stycznia 2016 r. wynoszą one 9,50% w stosunku rocznym.

Ponadto w transakcjach handlowych wierzycielowi, bez wezwania przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki:
  1. wierzyciel spełnił swoje świadczenie,
  2. wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.
Jak wynika z powyższego, w tej sytuacji wierzyciel może żądać odsetek w wysokości 9,50% w stosunku rocznym, chyba że strony przewidziały wyższą stawkę w umowie. Stawka ta nie może przewyższać wynikających z kodeksu cywilnego odsetek maksymalnych za opóźnienie, a więc 14% w stosunku rocznym. Ustawa zawiera jednak obostrzenie w odniesieniu do określania terminu płatności. Nie może on bowiem przekroczyć co do zasady 60 dni licząc od dnia doręczenia kontrahentowi faktury potwierdzającej wykonanie dostawy lub usługi, bądź od dnia wykonania usługi/dostawy – czyli licząc od zdarzenia późniejszego. Co istotne, strony nie mogą ustalać daty doręczenia faktury, tak aby nie odsuwać w czasie terminów doręczenia faktur.

Rekompensata za koszty odzyskania należności
Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wprowadziła również dodatkowe uprawnienie pieniężne na rzecz wierzyciela. Zgodnie z art. 10 utz wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne, stanowiącej rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Jest to swoisty minimalny ryczałt dla wierzyciela z tytułu ponoszonych przez niego kosztów odzyskiwania należności. Jego wysokość jest stała i nie zależy od rzeczywiście poniesionych kosztów windykacyjnych. Jednakże jeżeli wierzyciel poniesie koszty windykacyjne przewyższające kwotę ryczałtu, to wówczas przysługuje mu również zwrot w uzasadnionej wysokości tej nadwyżki. Kwota ryczałtu jest naliczana od jednej umowy, bez względu na to, jaka liczba faktur była wystawiana w ramach realizacji tej umowy.

Podsumowanie
Polskie prawo pozwala przedsiębiorcom na dochodzenie odsetek zarówno wobec kontrahentów nieterminowo regulujących swoje zobowiązania pieniężne, jak też w określonych sytuacjach przed upływem terminu płatności. Poza regulacjami ustawowymi strony kontraktu mogą określać finansowe konsekwencje wydłużonego terminu płatności, bądź też opóźnień w zapłacie zamieszczając w umowie zapisy dotyczące odsetek umownych. Jak wynika z powyższego, odsetki umowne są dużo korzystniejsze dla wierzyciela niż regulacje ustawowe, w związku z czym warto zadbać o zawarcie w umowie odpowiednich zapisów.


Bartłomiej Król, radca prawny
Zuzanna Jęcek, prawnik

Kancelaria Prawna Błaszak
Zawiślak Król
Adwokaci i radcowie prawni
www.kancelariabzk.pl


Źródło: Dachy, nr 2 (194) 2016
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

Polecamy


 


 

Który model dachówki ceramicznej płaskiej jest Ci najbardziej znany?








GŁOSUJ

Które okna dachowe (Twoim zdaniem) montujesz najszybciej?







GŁOSUJ