Jubileusz zakopiańskiej "Budowlanki"

Ocena: 4.5
1559

Zakopiańska „Budowlanka” to szkoła ze wspaniałymi tradycjami i jedna z najstarszych szkół budowlanych w kraju. W jej murach kształcili się pierwsi rzemieślnicy i artyści, którzy tworzyli w oryginalnym stylu zakopiańskim. Młodych adeptów budowlanego rzemiosła kształci już od 140 lat.

Budynek Zespołu Szkół Budowlanych w Zakopanem ok. 1900 r. i współcześnie

Misja – architektura zgodna z lokalną tradycją
Architektura jest materialnym wyrazem kultury społeczeństwa. Polskie budownictwo ludowe drewniane rozwijało się przez setki lat, osiągając wysoki poziom artystyczny, co dziś stanowi cenny dorobek kultury narodowej. W formach polskiego budownictwa regionalnego wielu projektantów szuka inspiracji do tworzenia architektury współczesnej o regionalnych akcentach. W różnych częściach Polski osiągnięcia konstrukcyjne i architektoniczne kształtowały się odmiennie, głównie z powodu dostępnych materiałów budowlanych – powstawały budynki charakterystyczne dla danego regionu. Obecnie nasilił się ruch mający na celu zachowanie cech charakterystycznych dla poszczególnych obszarów Polski oraz budowania zgodnie z otoczeniem, w nawiązaniu do tradycji regionu, w którym obiekt jest wznoszony. Jest to zadanie trudne, gdyż wymaga znajomości tradycji danego obszaru. Takie właśnie tradycje w projektowaniu architektury regionalnej – budynków o konstrukcji drewnianej – zgodnej z lokalną tradycją oraz współczesnymi potrzebami stara się kontynuować zakopiański Zespół Szkół Budowlanych zwany „Budowlanką”.

Powstanie szkoły
10 lipca 1876 r. Towarzystwo Tatrzańskie w Zakopanem powołało do życia Szkołę Snycerską, która była pierwszą szkołą zawodową na Podhalu. Po dwóch latach zmieniono jej nazwę na Cesarsko-Królewska Szkoła Zawodowa Przemysłu Drzewnego. Drewniany budynek szkoły, który do dzisiaj znajduje się przy Krupówkach, wybudowano w 1883 r. według projektu krakowskiego architekta Antoniego Łuszczkiewicza. W latach 30. XX wieku dostawiono przybudówkę i do dnia dzisiejszego kształt budynku prawie nie uległ zmianie.

Styl zakopiański
W pierwszym okresie działalności, jeszcze pod zaborem austriackim, szkoła zaczęła odnosić sukcesy na wystawach galicyjskich i wiedeńskich. W szkole propagowano wtedy obce style. Dopiero od 1901 r., gdy dyrektorem został Stanisław Barabasz, pierwszy Polak na tym stanowisku, szkoła stała się instytucją propagującą oryginalny styl zakopiański w architekturze, zainicjowany przez Stanisława Witkiewicza w latach 90. XIX wieku.

Pod czujnym okiem nowego dyrektora pierwsze pokolenia młodych ludzi uczyły się zasad tego stylu. To on zatrudnił polskich nauczycieli i zastąpił wiedeńskie modele polskimi wzorami. Dodajmy, że Stanisław Barabasz znany jest również jako pionier nowoczesnego narciarstwa w Polsce.

Okres 1918–1939
Podczas I wojny światowej szkoła nie zawiesiła działalności. Obniżył się jednak poziom wykształcenia ogólnego i zawodowego, które sprowadzało się jedynie do kopiowania zabytków sztuki góralskiej. Odrodzona Polska w 1918 r. przemianowała placówkę na „Państwową Szkołę Przemysłu Drzewnego w Zakopanem”. W okresie międzywojennym styl zakopiański stawał się w Polsce coraz bardziej popularny. Reprezentował wszystko, co najbardziej wartościowe w polskim budownictwie drewnianym i dlatego został uznany za polski narodowy styl budowlany. Głównymi wykonawcami budowli w stylu podhalańskim byli wychowankowie szkoły. Styl ten królował nie tylko na Podhalu, ale budowano w nim również np. wille w Warszawie i stacje kolejowe na Wileńszczyźnie.

W dwudziestoleciu międzywojennym znaczącej reformy dokonał dyrektor Karol Stryjeński, rzeźbiarz i architekt, inicjator projektu i budowy skoczni na Krokwi. Kierował szkołą w latach 1922–1927 i w tym czasie uczniowie rozbudowali zabudowania szkolne. To on nadał zakopiańskiej rzemieślniczej szkole budowlanej artystyczny charakter.

Model budynku regionalnego wykonany przez uczniów na warsztatach szkolnych

Wojna i okres powojenny
Zakopane już w pierwszym dniu wojny zostało zajęte przez Niemców. Zezwolili oni na utworzenie w miejsce Szkoły Przemysłu Drzewnego – „Szkoły Zawodowej Góralskiej Sztuki Ludowej”. Jej absolwenci mieli w przyszłości stanowić tanią wykwalifikowaną siłę roboczą dla Rzeszy Niemieckiej.

Po wojnie szkołę rozdzielono na dwie placówki oświatowe: gimnazjum ciesielskie, stolarskie i rzeźbiarskie oraz liceum budowlane. W 1948 r. nauczyciel rzeźby, Antoni Kenar, przejął kierownictwo artystyczne nad działem rzeźby, który przekształcił w Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, stanowiące odtąd oddzielną szkołę.

W okresie powojennym szkoła kilkakrotnie przechodziła reorganizację i od 1992 r. funkcjonuje jako Zespół Szkół Budowlanych im. dr Władysława Matlakowskiego.

Rzeźbiona arka przymierza, przekazana papieżowi Franciszkowi podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie w 2016 r.

Patron szkoły
Dr Władysław Matlakowski (1850–1895) był warszawskim lekarzem chirurgiem, a z zamiłowania badaczem i znawcą podhalańskiego budownictwa i sztuki ludowej. Zagrożony gruźlicą, która ostatecznie stała się przyczyną jego przedwczesnej śmierci, systematycznie odwiedzał Zakopanego w celach leczniczych i rozmiłował się w góralszczyźnie. Jego wieloletnie poszukiwania, kolekcjonerstwo i studia nad ludową „snycerką” oraz „budarką”, uwieńczyły fundamentalne dla rodzącego się wówczas stylu zakopiańskiego publikacje: Budownictwo ludowe na Podhalu i Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu.

Osiągnięcia szkoły
Do ważnych osiągnięć minionych dziesięcioleci należy zaliczyć cenne działania i inicjatywy nauczycieli „Budowlanki”, które promowały szkołę w środowisku Podhala. W 1957 r. z inicjatywy Stefana Rogalskiego powstał klub sportowy „Malta”, uznany za kuźnię sportowych talentów. W 1963 r. Wiesław Białas powołał do istnienia Amatorski Klub Filmowy. Ten sam nauczyciel w 1969 r. założył istniejący do dziś zespół regionalny „Budorze”, który w 1986 i 1990 r. zdobył Złotą Ciupagę na Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem. Również w 1969 r. został utworzony nowy kierunek kształcenia: Technikum Budownictwa Regionalnego, do którego program autorski opracowali nauczyciele „Budowlanki”. Istniał on przez 37 lat, aż do roku 2006, kiedy to szkołę opuścił ostatni rocznik absolwentów TBR.

O dużych kompetencjach nauczycieli przedmiotów zawodowych świadczą rokroczne sukcesy. Począwszy od 2000 r. młodzież „Budowlanki” znajduje się w grupie najlepszych szkół budowlanych w Polsce, co potwierdza udział w centralnych eliminacjach Olimpiady Wiedzy i Umiejętności Budowlanych i zdobywane przez młodzież tytuły laureata bądź finalisty.

Model schodów wykonany przez uczniów na warsztatach szkolnych

Prace uczniów
Ważną rolę w szkole zawodowej odgrywają warsztaty szkolne i zajęcia praktyczne. Uczniowie zdobywają tutaj wiedzę praktyczną pod bacznym okiem mistrzów ciesielstwa i stolarstwa. Wykonują miniatury budynków regionalnych, drewniane elementy konstrukcji, rzeźbione meble i przedmioty codziennego użytku. W ubiegłym roku mistrzowie zawodu wykonali rzeźbioną arkę przymierza, która została przekazana papieżowi Franciszkowi podczas pobytu w Polsce na Światowych Dniach Młodzieży w Krakowie.

Takie wytwory sztuki góralskiej wzbudziły niegdyś zachwyt Władysława Matlakowskiego, który w swoim dziele pt. Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu pisał:

„(...) tu sztuka jest zjawiskiem powszechnem, które ogarnęło zarówno dom, jak i meble, sprzęty, narzędzia, odzież, przyoblekając je w oryginalną formę, kolor, lub zdobienie; nawet najzwyczajniejsze przedmioty użytku, nieróżniące się od powszechnie znanych, np. pługi, sanie itd. zwracają uwagę na się wybitną zgrabnością, starannem wykończeniem w szczegółach (...)”.

Współczesna szkoła
Przez lata szkoła zmieniała się i ewaluowała, jednak zawsze była jednym z ważniejszych ośrodków edukacji podhalańskiej młodzieży. Obecnie w skład zespołu wchodzi technikum i zasadnicza szkoła zawodowa. Technikum kształci w zawodach: technik budownictwa, technik architektury krajobrazu, technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej (nowy zawód od roku szkolnego 2017/2018). Natomiast zasadnicza szkoła zawodowa kształci na trzech kierunkach: cieśla, stolarz, monter sieci, instalacji i urządzeń sanitarnych.

 

Małgorzata Mierczak

Źródło: Dachy, nr 8 (212) 2017

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

Dachy - krok po kroku

Polecamy